ملا مصطفی قمشه ای

ملا مصطفی قمشه ای

شهرت :

قمشه ­ای
تاریخ وفات :
1/07/1215
مزار :
تکیه ملا اسماعیل خواجویی
زمینه فعالیت :
عالم فقیه
عالم فاضل و حکیم کامل. فرزند عالم جلیل حاج عبدالله بن آقا فتاح قمشه اى.
ملا مصطفى در اصفهان تحصیل نموده است. در کتاب « زینة التواریخ» به نام دو تن از استادان او تصریح شده که عبارتند از: آقا محمد بیدآبادى و میرزا محمد علی میرزا مظفر.
ملا مصطفى قمشه اى پس از تحصیل نزد استادان نام برده عالمى متبحر و حکیمى ماهر گردید و به تدریس حکمت و فلسفه پرداخت. تبحر او در حکمت سبب شد که به لقب « مصطفى العلماء» معروف گردد.
تبریزی مى نویسد: «ملا مصطفى نشو و نما یافته قصبه قمشه، حکیمى دانشمند و فیلسوفى در مراتب عقلیه ذهنش دقیق بلند. اقتباس انوار فضایل از آفتاب راى آقا محمد و میرزا محمدعلى علیهما الرحمة نموده بود».
وى از علماى معروف عصر خود بوده و در سال 1212ق که جنازة آقا محمد خان قاجار را به عتبات مى برده اند، با میرزا موسى منجم باشى همراه آن بوده اند.
میرزا مصطفى در اصفهان حوزة تدریس فلسفه داشته و یکى از شاگردانش میرزا احمد بن محمد ابراهیم بن نعمت الله اردکانى شیرازى است. وى از دانشمندان و مؤلفان معروف زمان خود بوده و از آثارش کتاب ارزشمند « لمعات قدسیه» در شرح و ترجمه چهل حدیث معرفتى است که نسخه هاى خطى آن در دست است. « نور البصائر»، حاشیه بر امور عامه « اسفار» و حاشیه بر حاشیه جمالیه بر خفرى از آثار اوست
بنابر آنچه در نشریة « فرهنگ شهرضا» آمده است: «ملا مصطفى درباره تفسیر آیة نور و بعضى دیگر از آیات قرآن و اخبار تحقیقاتى داشته که بر ذوق او در عرفان و حکمت دلالت مى کند». وى داراى خط بسیار زیبایى نیز بوده. همچنین از ملا مصطفى رساله اى در « شرح حدیث هل رأیت رجلا» در دست است.
این حکیم بزرگ در ماه رجب 1215ق وفات کرد و در پهلوى قبر پدرش در تکیة ملا اسماعیل خواجوئى دفن شد.

مشروح زندگی نامه
عالم فاضل و حکیم کامل. فرزند عالم جلیل حاج عبدالله بن آقا فتاح قمشه اى، از اعقاب ملا شمس الدین بحرانى مشهور به ملا شمسى است که از علما بوده و به جهت تحصیل معاش تجارت هم مى نموده و به همین قصد از بحرین به ایران مسافرت مى نموده و مدتى در قمشه مقیم بوده و آن جا وفات نموده و در امامزاده شاه سید على اکبر مدفون گردیده است. اعقاب او در قمشه ساکن بوده و نوابغ و بزرگانى از آنان ظهور نموده اند؛ از جمله: آخوند ملا محمد حسین قمشه اى از علماى بزرگ نجف اشرف و شاگردان میرزاى شیرازى، میرزا حبیب الله رشتى و سید حسین کوهکمره اى صاحب دو مجموعة عظیم فقهى و اصولى: « ادلة الرشاد» در شرح «نجاة العباد» در 18 جلد و «عدة الطریق» در اصول فقه در 14 جلد. از آثار خالدة او تصحیح دوره «وسائل الشیعة» و دوره «جواهر الکلام» و دوره «الوافى» و دوره «مستند الشیعة» و دوره «بحار الانوار» از روى خطوط مؤلفان آن ها است. وى در محرم الحرام 1336ق در نجف اشرف وفات نموده است.
معلم حبیب آبادى مى نویسد: « حاجى عبدالله بن آقا فتاح در رجب سنة 1181 وفات کرده و در تخت پولاد در طرف پائین پاى قبر حاج محمد حسن کرباسى، قدرى مایل به قبله، به فاصله یکى دو قبر دیگر بر تختى آجرى دفن شده، و بر سنگ لوحى که بر قبر او افتاده، تاریخ وفاتش به طور مرقوم نوشته و او را به القاب عالیة علمى ستوده اند». متأسفانه مزار وى اکنون از بین رفته است.
ملا مصطفى در اصفهان تحصیل نموده است. در کتاب « زینة التواریخ» به نام دو تن از استادان او تصریح شده که عبارتند از: آقا محمد بیدآبادى و میرزا محمد علی میرزا مظفر.
ملا مصطفى قمشه اى پس از تحصیل نزد استادان نام برده عالمى متبحر و حکیمى ماهر گردید و به تدریس حکمت و فلسفه پرداخت. تبحر او در حکمت سبب شد که به لقب « مصطفى العلماء» معروف گردد.
تبریزی مى نویسد: «ملا مصطفى نشو و نما یافته قصبه قمشه، حکیمى دانشمند و فیلسوفى در مراتب عقلیه ذهنش دقیق بلند. اقتباس انوار فضایل از آفتاب راى آقا محمد و میرزا محمدعلى علیهما الرحمة نموده بود».
وى از علماى معروف عصر خود بوده و در سال 1212ق که جنازة آقا محمد خان قاجار را به عتبات مى برده اند، با میرزا موسى منجم باشى همراه آن بوده اند.
در کتاب « فارسنامه ناصرى» مى نویسد: « موکب والا در ماه جمادى دوم این سال (1212ق) نزول اجلال به تهران نمود و شهریار کامگار (فتحعلى شاه) هفته اى به سوگوارى نشست. پس محمدعلى خان قاجار و دو هزار نفر سواره و ده هزار مثقال زر مسکوک به اتفاق ملا مصطفى قمشه اى که وحید دهر و فرید عصر بود و میرزا موسى منجم باشى مأمور به نقل جنازه به جانب نجف اشرف شدند و چون نزدیک بغداد رسیدند، سلیمان پاشا، والى بغداد به استقبال بیرون آمد و خدمتى لایق نموده، پس جنازة شاه شهید را به نجف اشرف رسانیده، به خاک سپردند».
در نشریة فرهنگى شهرضا علت شهرت ملا مصطفى را در دربار آغا محمد خان قاجار چنین نوشته است:« علت این تقرب چنین مشهور است که یکى از علماى اهل سنت و جماعت، سوالى مطرح مى کند که فضلا و دانشمندان شیعه در حل آن عاجز مانده از عهده جواب برنمى آیند، و تنها کسى که پاسخ مقنع به سوال شخص مذکور مى دهد، مرحوم ملا مصطفى بوده که بدین مناسبت در نزد شاه قاجار محبوبیت و مقام بسزا یافته، از خواص دربار سلطنتى محسوب مى شده است به طورى که شاه قاجار وصیت مى کند که پس از مرگ، نعش او به وسیلة حکیم به نجف اشرف انتقال یابد و او وصیت پادشاه را به معیت منجم باشى انجام مى دهد».
حکیم مشهور شیخ محمد هادى فرزانه که یکى از دانشمندان عالى قدر شهرضا بوده پس از نقل این داستان اضافه مى کند که پادشاه وقت از این پیش آمد مسرور گشته، ملا مصطفى را به حضور مى طلبد و مورد تفقد و عطایاى شاهانه قرار داده و دانشمند مذکور را در دستگاه خویش نگاه مى دارد. و ملا مصطفى با عطایاى پادشاه، قسمت جنوبى و غربى صحن بزرگ شاهرضا را که داراى حوضى بزرگ است مى سازد، و نیز وی درى از داخل حرم یعنى از قسمت شمالى در این صحن باز مى کند و قسمت هاى دیگر صحن جدید را مردم بنا مى کنند و بدین ترتیب امامزاده شاهرضا که تا قبل از آن تاریخ، صحن مخروبه اى داشت، منظور صحن کهنه اى است که اینک در قسمت جنوبى حرم به نام کفش کن زنانه معروف است، داراى صحن آبرومندى شد
میرزا مصطفى در اصفهان حوزة تدریس فلسفه داشته و یکى از شاگردانش میرزا احمد بن محمد ابراهیم بن نعمت الله اردکانى شیرازى است. وى از دانشمندان و مؤلفان معروف زمان خود بوده و از آثارش کتاب ارزشمند « لمعات قدسیه» در شرح و ترجمه چهل حدیث معرفتى است که نسخه هاى خطى آن در دست است. « نور البصائر»، حاشیه بر امور عامه « اسفار» و حاشیه بر حاشیه جمالیه بر خفرى از آثار اوست
وى در آغاز «نور البصائر» مى نویسد که کتاب « المشاعر» حکیم متأله ملا صدراى شیرازى رضوان الله علیه را در محضر « استاد فاضل محقق علامه و استاد مدقق فهامه، حبر نحریر، مولانا مصطفى العلماء» قرائت نموده و کتاب مزبور را که شرحى بر « المشاعر» است، بر اساس گفته هاى استاد و نظرات خودش نگاشته است.
بنابر آنچه در نشریة « فرهنگ شهرضا» آمده است: «ملا مصطفى درباره تفسیر آیة نور و بعضى دیگر از آیات قرآن و اخبار تحقیقاتى داشته که بر ذوق او در عرفان و حکمت دلالت مى کند». وى داراى خط بسیار زیبایى نیز بوده و « اسفار» ملا صدرا را به خط خود استنساخ کرده که در کتابخانة حکیم فرزانه موجود بوده است. همچنین از ملا مصطفى رساله اى در « شرح حدیث هل رأیت رجلا» در دست است که در دو صفحه به شرح حدیث فوق پرداخته است .
این حکیم بزرگ در ماه رجب 1215ق وفات کرد و در پهلوى قبر پدرش در تکیة ملا اسماعیل خواجوئى دفن شد.
معلم حبیب آبادى در مورد فرزندان وی مى نویسد: « ملا مصطفى دختر استادش میرزا محمدعلى میرزا مظفر را به زوجیت داشته و او را از آن مخدره دخترى به هم رسیده که مادر ملا محمد باقر فیض آبادى قمشه اى بوده است».
سنجرى مى نویسد: « ملا مصطفى یک پسر به نام ملا محمد على و چند نفر دختر داشته و از دخترانش فرزندان دانشمندى به وجود آمده اند. از جمله: ملا محمدباقر فضل آبادى و میرزا نصرالله حکیم قمشه اى».