عبدالمجید یکتا

عبدالمجید یکتا

شهرت :

اوحدی یکتا
تاریخ وفات :
1354/06/12
مزار :
تکیه ملا اسماعیل خواجویی
زمینه فعالیت :
شاعر,محقق,ادیب
فرزند محمدکریم، متولد1290ش،شاعر، مترجم و محقق، متخلص به «یکتا»، است. قواعد شعری را نزد عمویش محمدکاظم غمگین فرا گرفت. انواع خطوط را خوب می نوشت و در موسیقی نیز اطلاعات کافی داشت. در شاعری شیرین بیان و ادیبی نکته دان بود و در انجمن های ادبی از جمله انجمن شیدا شرکت می کرد. دیوان اشعارش به چاپ رسیده و علاوه بر آن آثاری همچون «گنج عروس یا آهنگ موسیقی»، «خصایل و صفات صائب و معتقدات او» و «ترجمه و تحشیه تاریخ آل سلجوق» از ادوارد برون دارد. وی در 12شهریور1354ش درگذشت.
مشروح زندگی نامه
عبدالمجید اوحدی اصفهانی، شاعر، مترجم و محقق، متخلص به «یکتا»، فرزند محمدکریم، در28بهمن1290ش/28 صفر1330ق در اصفهان متولد شد. او از خاندانی هنرمند و باذوق بود. عموی پدرش، شاعر و خطاط مشهور، محمدابراهیم ساغر اصفهانی (م:1302ق) و جدش، خطاط شهیر اصفهانی، آقا غلامعلی پسر محمدرحیم اصفهانی(م:1269ق)بودند. دو تن از عموهای او میرزا ابوالقاسم ذوقی (م:1336ق) و محمدکاظم غمگین(م:1355ق) نیز جزو شعرای بنام اصفهان محسوب می شدند. پدر وی محمدکریم (م:1338ق) اگرچه شاعر نبود؛ اما در نوشتن خط تحریری شکسته نستعلیق مهارت داشت.
تحصیلات؛ اوحدی از پنج سالگی به دبستان رفت. حدوداً هشت ساله بود که پدرش درگذشت و از آن پس تحت تربیت عمویش محمد کاظم غمگین قرار گرفت.
او چند سالی در مدرسة قدسیه با مدیریت میرزا عبدالحسین قدسی به تحصیل پرداخت. زبان عربی را در این مدرسه آموخت و به منظور تکمیل آن، نزد شیخ علی مدرس یزدی رفت. زبان انگلیسی را از معلمین ایرانی و غیر ایرانی فرا گرفت و مدتی هم به آموختن زبان فرانسه مشغول شد. تحصیل منطق و حکمت را در حضور میرزا محمدباقر امامی(م:1324ش) آغاز کرد؛ اما مرگ استاد مانع کسب نتیجه شد.
اوحدی که صدای خوبی داشت در حدود10-12 سالگی به موسیقی علاقه مند گشت. اگرچه به نوشته او موسیقی در آن زمان به «عملة طرب» اختصاص داشت و اذهان عمومی با دیدة حقارت به آن می نگریست، همچنین محیط خانوادگی نیز اجازه نمی داد؛ اما وی که هدفی متعالی و معنوی را دنبال می کرد، قدم در این راه گذاشت و مخفیانه نزد «حاج میرزا حسن درویش» که «طبیبی حاذق» و «درویشی صادق» بود و از راه طبابت امرار معاش می نمود، رفت. اوحدی چنین می نویسد: «در اولین برخورد با مردی روبه رو شدم لاغر اندام، مسن و خوش محضر که در گوشه اطاق محقر خود نشسته و در از معاشرت خاص و عام به روی خویش بسته بود. به محض آنکه چشم نافذش را به چهره کودک معصوم12 ساله گشود قبل از معارفه گفت: گمان می کنم دارای صوتی خوش هستی. درویش با این گفتار به مطلوب من پی برد و چون صاحب استعدادم دانست بی دریغ به تربیتم همت گماشت. جالب آنکه با آن کبر سن چنان آوازی سر داد که بی اختیار مجذوبم ساخت...».
اوحدی در مدت کوتاهی کلیة ردیفها، گوشه ها و آوازها را فرا گرفت و درایام فراغت به خواندن و تمرین اشتغال داشت. او از اساتیدی چون حسین خضوعی، سید محمدحسین طاهرزاده و مهدی نوایی نیز استفاده کرد و به مطالعه کتب و رساله هایی در زمینة موسیقی پرداخت.
یکتا در شرح آشنایی خود با شعر و شاعری سابقه آن را به سالهای 1304-1305ش می رساند. زمانی که به توصیة عموی خود میرزا محمد کاظم غمگین جهت یادگیری خط نستعلیق به حضور میرزا عباس خان شیدا(م:1328ش) مؤسس انجمن ادبی دانشکده می رسید. وی پس از فراغت از یادگیری خط در جلسات انجمن ادبی (منزل شیدا) شرکت می کرد و «در نتیجه قریحة ذاتی به کار افتاد».غمگین که از شدت علاقه عبدالمجید به شاعری آگاه شد، او را به «فنون ادب و قواعد و قوانین سخن» آشنا ساخت.
اوحدی انواع خط را نیکو می نوشت . رمز و راز زیبایی خطوط خوشنویسان را به خوبی می شناخت و خط شکسته نستعلیق را درست می-نوشت. او بیشتر از شیوة شکسته نستعلیق استفاده می کرد. دست نوشته های وی گواه تبحر او در نگارش این خط است.
یکتا همانگونه که عمویش غمگین نیز توصیه کرده بود، شاعری را پیشه خود نساخت. او در علم حساب و دفترداری مهارت داشت و به ترتیب در مراکزی مانند تجارتخانة امامی، کارخانة قند و سرانجام کارخانة پارچه بافی وطن به حسابداری مشغول شد. با این وجود، اوحدی هیچگاه دست از خلق آثار هنری و ادبی برنداشت و به سرودن شعر، ترجمه، تحقیق و نگارش می پرداخت.
یکتا علاوه بر هنرهای مذکور، به اخلاق نیکو نیز مزین بود. او انسانی مردم دوست، مؤدب، متدین و معتقد، فرهیخته، متواضع و باصداقت بود. از ریاکاری و تهمت زدن و عیبجوئی دوری می کرد.
جلال الدین همایی در عهد جوانی وی می نویسد: «آقای یکتا جوانی است شاعر و مؤدب و معقول و نکته سنج که پیوسته در پی تکمیل معلومات خویش می کوشید». منوچهر قدسی نیز پاکی و تقوی و بی اعتنائی یکتا به جاه و جلال و مال و منال دنیا را ستوده است.
اشعار اوحدی؛ اوحدی خیلی سریع خود را به عنوان شاعری توانا در اصفهان مطرح کرد. پس از تعطیلی انجمن دانشکده به انجمن فرهمند رفت (1310ش). اشعارش در آن جمع، بدون نیاز به اصلاح خوانده می شد . ادیب فرهمند(م:1313ش) مؤسس و رئیس آن انجمن زمانی که اوحدی حدوداً 22 ساله بود، درباره او چنین نوشت: «ادیبی است دانا و شاعری است توانا، سخن سنجی است ماهر و نکته پردازی است قادر. طبعش چون بختش جوان و شعرش روانتر از آب حیوان [...] با آنکه از دورة شاعری معظم له زمانی چند نگذشته، معهذا انواع سخن را نیکو می سراید و گوی سبقت از همگنان در میدان فصاحت و بلاغت می رباید».
اوحدی در ابتدا برای مدت کوتاهی «فردی» تخلص می کرد و سپس «یکتا» را برگزید.
یکتا اگرچه اشعار طرحی زیادی برای انجمنهای ادبی سرود و پهلوان این عرصه بود اما خود را مقید و محدود به آنها نمی کرد. حدوداً 29 ساله بود که دیوان اشعارش به چاپ رسید (1319ش). پس از آن نیز سروده هایش در نشریات طبع می شد. «عرفان»، «نقش جهان»، «چهلستون»، « مکرم»، «نامه سخنوران سپاهان» (در اصفهان)، «پارس» (در شیراز) و «ارمغان»، «یغما»، «وحید» (در تهران)، از جمله روزنامه-ها و مجلاتی بودند که اشعار وی را به چاپ می رساندند.
یکتا غیر از انجمنهای دانشکده و فرهمند در بسیاری دیگر از انجمنهای ادبی اصفهان شرکت می کرد و یا عضو آنها بود که می توان به موارد زیر اشاره کرد:
«انجمن اتحادیه پیشه وران»، «انجمن خاکیا»، «انجمن تبریزی»، «انجمن کمال»، «انجمن ادبی اصفهان»، «انجمن سعدی»، «انجمن حکیم نظامی»، «انجمن مکتب صائب»، «انجمن سرود زاینده رود» (سروده های شاعران حاضر در این انجمن از رادیو اصفهان پخش می شد) و «سرای سخنوران سپاهان».
اشعار یکتا، بیشتر، قصیده، غزل و قطعه هستند. اما در قالبهای مثنوی، مسمط، ترکیب بند، ترجیع بند و رباعی نیز سروده هایی دارد. وی در سرودن ماده تاریخ مهارت داشت.
سبک شعر یکتا، ادامة سبک بازگشت است. نیز مانند اغلب پرورش یافتگان انجمن دانشکده و عباس خان شیدا از سبک بازگشت و بخصوص شعر سعدی پیروی می کرد. در غزل، لحن عراقی داشت و قصاید زیبایی به شیوه خراسانی سرود.
اوحدی با وجود علاقه و گرایش به شیوه عراقی در غزل، مجذوب شعر صائب تبریزی بود و حتی به عضویت انجمن مکتب صائب که در پی رواج سبک صائب تبریزی نیز بود و حتی به عضویت انجمن مکتب صائب که درپی رواج سبک صائب بوده است، درآمد. او در مقاله-ای نام «سبک صائب» را بر «سبک هندی» ترجیح داده و ضمن تمجید از شعر صائب، انحطاط آن شیوه را برعهدة شاعران بعد از وی می-د اند که لفظ را فدای معنی کردند و شعر را به لغز و معما تبدیل نمودند و «طرز صائب را به خاک سیاه نشاندند».
اوحدی خود به چاپ دیوان دیگری از سروده هایش اقدام نکرد ولی منتخب آنها را با خط زیبا تدوین نمود. سالها بعد برادرش عبدالحمید اشعار او را بازخوانی و بازنویسی کرد و سرانجام در سال1378ش به همت مهرانگیز اوحدی کتاب «برگزیده دیوان عبدالمجید اوحدی»، که شامل منتخب اشعار او پس از 1320ش بود، به چاپ رسید.
آثار تحقیقاتی؛ «گنج عروس»؛ چاپ دیوان اشعار عمویش غمگین،
مقالات چاپ شده؛ «محیط منحط»؛ «سروش اصفهانی»؛ «سیری در دیوان صائب»؛ «تاریخ انجمنهای ادبی اصفهان». این مقاله همراه با تغییراتی در شهریور 1352 در مجلة «نامة سخنوران سپاهان» به چاپ رسید؛ «تاج الشعرا شهاب اصفهانی»؛ «محمد ابراهیم ساغر اصفهانی».
مقالات چاپ نشده؛ «رسالة مراثی ادبی از آغاز شعر پارسی تا قرن چهاردهم»؛ «اشعار وصفی یا توصیفی» (پیرامون اصفهان)؛ مقالاتی راجع به شرح حال و آثار شعرایی چون جمال الدین عبدالرزاق، کمال الدین اسماعیل، میرزا اسماعیل دردی اصفهانی، غمگین اصفهانی؛ تاریخ انجمنهای ادبی اصفهان و شعرای شرکت کننده در آنها.
ترجمه ها؛ یکتا در ترجمة متون انگلیسی به فارسی سرعت و چیره دستی تمام داشت و از همان دوران جوانی کتابها و مقالاتی در زمینه-های تاریخ، تاریخ ادبیات، فرهنگ، علم و برخی مسائل روز جامعه و جهان را به فارسی برگرداند که بعضی از آنها در نشریات به چاپ رسیدند.
ترجمه های چاپ شده؛ «نظریات مطبوعات خارجی درباره بمب اتمی» به قلم روبین استین که در روزنامة نقش جهان در آذر و دی 1324ش درهشت شماره چاپ شد؛ «آتیة جهان و بمب اتمی» به قلم آرتر برانیت؛ روزنامة نقش جهان شماره های 20و22و23دی 1324ش؛ «مسئلة هندوستان» به قلم جئوفری تای سن؛ روزنامه نقش جهان شماره های 30 دی و اول بهمن1324ش؛ «حقایق علمی دربارة خستگی» به قلم آلبرت میسل از مجلة ریدرز دایجست؛ بخشی از «کتاب ایران» پیرامون تاریخ ایران به قلم ویلیام هاس؛ «سرگذشت طه حسین»؛ «تیراندازی به فیل» به قلم جورج اورول.
ترجمه های چاپ نشده؛ «تاریخ آل سلجوق» (منتخب راحة الصدور و آیة السرور) نویسنده نجم الدین ابی بکر محمد بن علی الرواندی، ترجمة ادوارد براون، ترجمة به فارسی و تحشیة عبدالمجید اوحدی1325ش؛ «محاسن اصفهان» مفضل بن سعد مافروخی اصفهانی ترجمة حسین بن محمد آوی، ترجمة انگلیسی ادوارد براون، ترجمة فارسی عبدالمجید اوحدی1353ش؛ «تاریخ ساسانیان»، ترجمه و تلخیص از کتب خارجی از آخرین ترجمه های عبدالمجید است.
وفات؛ اوحدی در سالهای پایانی عمر از بیماری سختی رنج می برد و با این حال دست از تحقیق و نگارش بر نمی داشت. سرانجام در تاریخ12 شهریور1354ش/26 شعبان1395ق از دنیا رفت. او را نزدیک قبور پدر و عموهایش در تخت فولاد در تکیة ملا اسماعیل خواجویی دفن کردند.